Monthly Archives: November 2025

0

Սեբաստացու և Մխիթարյան միաբանության մասին

|

Սեբաստացին (Մկրտիչ Սեբաստացի, 1676–1749) եղել է հայ պատմաբան, գրող և հոգևորական։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմագրական գործեր, որտեղ պատմել է Հայաստանի ու հայ ժողովրդի անցյալը։ Նրա աշխատությունները կարևոր են հայ ժողովրդի պատմության ուսումնասիրության համար։

Մխիթարյան միաբանությունը հիմնադրվել է Վիեննայում 1717 թվականին Մխիթար Սեբաստացիի նախաձեռնությամբ։ Այն միաբանություն է, որի նպատակն է Հայ եկեղեցու բարելավումը, գիտության, կրթության և մշակույթի տարածումը։ Մխիթարյանները հրատարակել են հայագիտական գրքեր, օրագրեր, թարգմանություններ և մինչև այսօր մեծ ներդրում ունեն հայ մշակույթում։ Մխիթարյան միաբանության կենտրոններից է Վիեննան, իսկ մեկ այլ կարևոր կենտրոն՝ Սուրբ Ղազար կղզին Վենետիկում։

0

Շրջանագիծ և շրջան

|

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

1․ Ինչպիսի՞ գիծն է կոչվում շրջանագիծ։  Շրջանագիծը ներփակ գիծ է, որի բոլոր կետերը նույն հեռավորությունն ունեն մի կետից:

2․ Ի՞նչ է շրջանագծի շառավիղը։ Իսկ ի՞նչ է տրամագիծը։ Շառավիղը հատված է, որը միացնում է շրջանագծի, կենտրոնը շրջանագծի ցանկացած կետի հետ:

3․ Ո՞ր հատվածն է կոչվում շրջանագծի լար։ Շրջանագծի երկու կետեր միացնող հատվածը կոչվում է լար:

4․ Ի՞նչ է շրջանագծի աղեղը։  Շրջանագծի ցանկացած երկու կետեր շրջանագիծը տրոհում են երկու

մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվում է շրջանագծի աղեղ:

5․ Շրջանագծի լա՞ր է արդյոք նրա տրամագիծը։ Այո

6․ Ի՞նչ է շրջանը։ Կլոր երկրաչափական պատկեր է:ե

7․ Քանի՞ անգամ է շրջանագծի տրամագիծը մեծ նրա շառավղից։ Երկու անգամ

8․ Ողիղը հատում է շրջանագիծը A և B կետերում։ Ի՞նչ կետերով պիտի անցնի այդ ուղիղը, որպեսզի AB հատվածն ունենա հնարավոր ամենամեծ երկարությունը։  ուղիղը պետք է անցնի A, կենտրոն O, և B կետերով։

9․ Որտե՞ղ է գտնվում այն կետը, որի հեռավորությունը շրջանագծի կենտրոնից հավասար է շրջանագծի շառավղին։ Եթե կետը գտնվում է շրջանագծի կենտրոնից հավասար հեռավորության վրա, ինչքան է շառավիղը, ապա այն կետը հետո կգտնվի հենց շրջանի վրա՝ շրջանի եզրում

10․Գծե՛ք մի շրջանագիծ և նրա վրա նշե՛ք երեք կետ։ Յուրաքանչյուր կետից շառավի՛ղ տարեք։

11․ Գծե՛ք երեք շրջանագիծ, որոնց կենտրոնները լինեն միևնույն կետում։

12․ Երկու շրջանագծերի կենտրոնների հեռավորությունը 10սմ է։ Շրջանագծերի շառավիղներն են՝ 3սմ և 5սմ։ Կհատվե՞ն արդյոք այդ շրջանագծերը։

13․ Գծե՛ք մի շրջանագիծ։ Ապա տարե՛ք երեք ուղիղ այնպես, որ առաջին ուղիղը չհատի շրջանագիծը, երկրորդը շրջանագծի հետ մեկ ընդհանուր կետ ունենա, իսկ երրորդը՝ երկու ընդհանուր կետ։

14․ Քանի՞ ճառագայթ է ելնում A կետից։ Երկուսից էլ ելնում է 5 ճառագայթ:

15․ Մեքենան, 1 ժամում անցնում է 60կմ, երկու քաղաքների միջև ճանապարհը անցել է 4 ժամում։ Քանի՞ օրում մի քաղաքից մյուսը կհասնի հետիոտնը, որը 1ժամում անցնում է 5կմ։ 4×60=240, 24×5=120, 240-120=120: Պատասխան՝ 2 օրում:

16․ Քաղաքից դուրս է եկել մի բեռնատար մեքենա, որի արագությունը 60կմ/ժ է։ 1ժամ անց նրա հետևից նույն ուղղությամբ դուրս է եկել մի մարդատար մեքենա, որի արագությունը 80կմ/ժ է։ Քանի՞ ժամ անց մարդատար մեքենան կհասնի բեռնատարին։ 80 − 60 = 20 կմ/ժ, 60 ÷ 20 = 3 ժամ։

Պատասխան՝ 3ժ:

17․ Մանկապարտեզում կա 20 հեծանիվ․ դրանց մի մասը երկանիվ է, մի մասը՝ եռանիվ։ Բոլոր հեծանիվները միասին ունեն 55 անիվ։ Քանի՞ երկանիվ հեծանիվ կա մանկապարտեզում։ 5×2=10, 15×3=45, 10+45=55: Պատասխան՝ 5:

0

 Ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար: Մաս 2

|

Յուրաքանչյուր բնական թիվ, որի վրա բաժանվում է տվյալ բնական թիվը, կոչվում է վերջինիս բաժանարար։

Օրինակ՝

12-ի բաժանարարներն այն թվերն են, որոնց վրա 12-ը բաժանվում է առանց մնացորդի։

12-ը առանց մնացորդի բաժանվում է 1, 2, 3, 4, 6, 12 թվերի վրա, ուրեմն 1, 2, 3, 4, 6, 12 թվերը 12-ի բաժանարարներն են։

Այժմ 1-ին տողում գրենք 12-ի բոլոր բաժանարարները, իսկ 2-րդ տողում գրենք 34-ի բոլոր բաժանարարները՝

12-1,2,3,4,6,12

34-1,2,17,34

1-ը և 2-ը 12-ի և 34-ի ընդհանուր բաժանարարներն են, 2-ը այդ թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարն է։

Այն բնական թիվը, որը տրված բնական թվերից յուրաքանչյուրի բաժանարար է, կոչվում է նրանց ընդհանուր բաժանարար։

Տրված բնական թվերի ընդհանուր բաժանարարներից ամենամեծը կոչվում է նրանց ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար։

Երկու բնական թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը նշանակելու համար օգտագործում ենք փակագծեր՝ ( )։

Գրում ենք այսպես՝ (12,34)=2

Առաջադրանքներ

 Գտեք տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։

 35- 1, 5, 7, 35 և 14-1, 2, 7, 14=(35, 14)- 7

 26- 1, 2, 13, 26 և 13-1, 13= (26, 13)- 13

 26-1, 2, 13, 26  և 24 – 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24=(26, 24)= 2

 270- 1, 2, 3, 5, 6, 9, 10, 15, 18, 27, 30, 45, 54, 90, 135, 270 և 90- 1, 2, 3, 5, 6, 9, 10, 15, 18, 30, 45, 90= (270, 90) = 90

 140-1, 2, 4, 5, 7, 10, 14, 20, 28, 35, 70, 140 և 70- 1, 2, 5, 7, 10, 14, 35, 70= (140, 70)= 70

 4- 1, 2, 4 և 11- 1, 11(4, 11)=1

 7-1, 7 և 3-1,3= (7, 3)=1

 16-1, 2, 4, 8, 16 և 9-1, 3, 9= (16, 9)= 1

 45- 1, 3, 5, 9, 15, 45 և 15- 1, 3, 5, 15= (45, 15)= 15

 64-1, 2, 4, 8, 16, 32, 64 և 72-1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36, 72= (64, 72)= 8

 30- 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30 և 45-1, 3, 5, 9, 15, 45= (30, 45)= 15

 60-1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30, 60 և 120- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 20, 24, 30, 40, 60, 120= (60, 120)= 60

 68- 1, 2, 4, 17, 34, 68 և 64-1, 2, 4, 8, 16, 32, 64= (68, 64)= 4

 11- 1, 11 և 7- 1, 7= (11, 7)- 1

 160- 1, 2, 4, 5, 8, 10, 16, 20, 32, 40, 80, 160 և 40-1, 2, 4, 5, 8, 10, 20, 40= (160, 40)= 40

 74- 1, 2, 37, 74 և 32- 1, 2, 4, 8, 16, 32=(74, 32)- 2

 21-1, 3, 7, 21 և 28-1, 2, 4, 7, 14, 28= (21, 28)= 7

 30-1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30 և 36-1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36= (30, 36)= 6

 32-1, 2, 4, 8, 16, 32 և 20-1, 2, 4, 5, 10, 20= (32, 20)= 4

Խնդիր

 Ամենաշատը քանի՞ միանման փունջ կարելի է պատրաստել 30 սպիտակ և 24 վարդագույն պիոններից (ոչ մի ծաղիկ չավելանա): 30- 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30: 24-1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24: Պատասխան՝ 24

 Ամենաշատը քանի՞ միանման խումբ կարելի է կազմել 75 մեծահասակից և 45 երեխայից (ոչ մի մարդ խմբից դուրս չմնա): 75- 1, 3, 5, 15, 25, 78: 45- 1, 3, 5, 9, 15, 45:  Պատասխան՝ 15:

 Ամենաշատը քանի՞ միանման նվեր կարելի է պատրաստել 27 շոկոլադից և 63 թխվածքաբլիթից (շոկոլադ և թխվածքաբլիթ չավելանա ): 27-1, 3, 9, 27: 63-1, 3, 7, 9, 21, 62:  Պատասխան՝ 9:

0

Անկյուններ և նրանց չափումը

|

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

1․ Ի՞նչ է անկյունը։ Անկյունը երկու ճառագայթների (կամ ուղիղների հատվածների) միջև բացվածքն է, որոնք դուրս են գալիս միևնույն կետից։ Այդ կետը կոչվում է գագաթ։

2․ Ո՞րն է անկյունների չափման միավորը։ Անկյունների չափման միավորը կոչվում է աստիճան (°)։

3․ Քանի՞ աստիճան է ուղիղ անկյունը։ Ուղիղ անկյունը 90° է։

4․ Քանի՞ աստիճան է փռված անկյունը։ Փռված անկյունը 180° է։

5․ Ինչպիսի՞ անկյունն է կոչվում սուր անկյուն։ Սուր անկյունը այն անկյունն է, որի չափը փոքր է 90°-ից։

6․ Ինչպիսի՞ անկյուննէ  կոչվում բութ անկյուն։ Բութ անկյունը այն անկյունն է, որի չափը մեծ է 90°-ից, բայց փոքր է 180°-ից։

7․ Ո՞ր ուղիղներն են կոչվում ուղղահայաց ուղիղներ։ Ուղղահայաց են կոչվում այն երկու ուղիղները, որոնք հատվելիս կազմում են 90° անկյուն։

8․ Կառուցե՛ք որևէ անկյուն։ Անկյան մեջ նշե՛ք որևէ կետ և հատվածով այն միացրե՛ք անկյան գագաթին։ Քանի՞ անկյուն է ստացվում։  

9․ Ինչպիսի՞ անկյուններ կստացվեն, եթե փռված անկյունը նրա գագաթից սկիզբ առնող ճառագայթով բաժանենք երկու հավասար մասերի։180:2=90: Պատասխան՝ ուղիղ անկյուն 90:

10․ Ինչպիսի՞ անկյուններ կստացվեն, եթե բութ անկյունը նրա գագաթից սկիզբ առնող ճառագայթով բաժանենք երկու հավասար մասերի։ Սուր անկյուններ

11․ Ուղիղ անկյունը բաժանել են երկու մասերի այնպես, որ նրանցից մեկը երկու անգամ մեծ է մյուսից։ Գտե՛ք այդ անկյունների մեծությունները։ 90:3=30, 90-30=60: Պատասխան՝ 30°, 60°։

12․ Կատարե՛ք գործողությունները

739   (296-18) – (644-600)   2= 205354

  1    2     3       
                     
  296  644   739     
   18  600   278     
  278   44  5912     
           5173      
  4       1478       
          205442    5
  44                 
   2           205442
  88               88
               205354
                     
                     
                     
                     
                     
                     

3680:20-(394-90):2=32

  1      2           
        3680 20      
  394   20   184     
   90   168          
  304   160          
          80         
          80         
           0         
  3           4      
            184      
  304 2     152      
  2   152    32      
  10                 
  10                 
   04                
    4                
    0                
                     

13. Եթե տրված թիվը նախ բազմապատկենք 27-ով, ապա ստացված արդյունքին գումարենք 5, կստանանք 5։ Ո՞րն է այդ թիվը։  27:0=0, 0+5=5: Պատասխան՝ 0:

  1. 14․ AB հատվածը C և D կետերով բաժանված են  AC, CD և DB երեք մասերի։  AC հատվածն ունի 18մմ երկարություն, CD հատվածը ՝ 15մմ-ով ավելի, քան AC-ն, իսկ  DB հատվածը՝ 7մմ-ով ավելի, քան AC և CD հատվածների երկարությունների գումարը։ Որքա՞ն է  AB հատվածի երկարությունը։ ,

, : Պատասխան: 109 մմ

15․ Գործվածքի կտորի երկարությունը 48մ էր։ Նրանից 7 անգամ կտրել են 3-ական մետր։ Քանի՞ մետրով է ամբողջ կտորի երկարությունը մեծ մնացորդի երկարությունից։ 7×3=21, 48-21=27, 48-27=21մ: Պատասխան՝ 21մ:

0

Հայաստանի պատմության հետքերով

|
  1. Գուգլ քարտեզի միջոցով գծել Հյուսիսային դպրոցից մինչև Հայաստանի պատմության թանգարանը ճանապարհը։
  2. Երևանի ո՞ր համայնքում է գտնվում Հայաստանի պատմության թանգարանը։ Հայաստանի պատմմության թանգարանը գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում:
  3. Հյուսիսային դպրոցից մինչև Հայաստանի պատմության թանգարանը ի՞նչ փողոցներով ենք անցնում։ Զորավար Անդրանիկ, Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտա, Ամիրյան, Աբովյան:
  4. Ինչ տեսարժան վայերով ենք անցնում մինչ հասնելը Հայաստանի պատմության թանգարանը։ Հայաստանի Հանրապետության Հրապարակ:
  5. Ի՞նչ կարևոր կառույցներ կան Հայաստանի պատմության թանգարանի հարևանությամբ։ Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության շենք և մի շարք նախարարություններ:
  6. Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք թանգարան այցելելով: Ավելի շատ տեղեկություններ եմ ուզում ստանալ իմ երկրի մասին:

0

Present Continuous

|

Present Continuous ժամանակը օգտագործվում է՝
✔ ներկայում պահին կատարվող գործողությունները ցույց տալու համար
✔ այս պահին ընթացող իրավիճակները նկարագրելու համար

Կազմվում է՝
am/is/are + verb + -ing

Օրինակներ․

  • I am reading. (Ես հիմա կարդում եմ։)
  • She is playing. (Նա խաղում է։)
  • They are eating. (Նրանք ուտում են։)

Վարժություն 1. Լրացրու ճիշտ ձևով (am/is/are + verb-ing)։

  1. Look! The children building a snowman in the yard.
  2. Listen! The teacher explaining the new rules.
  3. My cat chasing a butterfly right now.
  4. We can’t go outside; it is raining.
  5. Don’t talk loudly! The baby is sleeping.

Վարժություն 2. Գրիր բացասական ձևով

Օրինակ՝
She is reading. → She is not reading.

  1. They are swimming. → They are not swimming.
  2. He is drawing a robot. → He is not drawing a robot.
  3. We are playing basketball. → We are not playing basketball.
  4. I am cleaning my room. → I am not cleaning my room.
  5. She is listening to music. → She is not listening to music.

Վարժություն 3. Present Simple or Present Continuous? (Ընտրիր ճիշտ տարբերակը)

  1. She usually goes  to school by bus, but today she is walking.
  2. I am watching TV now because my homework is done.
  3. The birds sing every morning, but right now they are flying away.
  4. My dad is cooking dinner at the moment, but he usually does  it on weekends.
  5. We are having English class right now.

Վարժություն 4. Լրացրու բայերի ճիշտ ձևը (Present Continuous)

  1. The students are preparing a project for Science Day.
  2. Look at Tom! He is trying to catch the ball.
  3. The river is flowing very fast today.
  4. Be quiet! Your father is talking on the phone.
  5. My friends and I are planning a surprise for our teacher.

Վարժություն 5. Կազմիր ճիշտ հարցեր՝ օգտագործելով տրված բառերը

Օրինակ՝
you / do / what / now → What are you doing now?

  1. the children / why / shout → Why are the children shouting?
  2. she / where / go → Where is she going?
  3. you / listen / to / what → What are you listening to?
  4. they / who / talk to → Who are they talking to?
  5. he / play / what / with → What is he playing with?

Վարժություն 6. Կազմիր համապատասխան պատասխան Present Continuous-ով

Օրինակ՝
Question: What is he doing?
Answer: He is reading a comic book.

  1. What are they doing? → They are playing.
  2. What is she eating? → She is eating a cake.
  3. What are you writing? → I am writing a letter.
  4. Where is he going? → He is going to the cinema.
  5. Why are we waiting? → We are waiting for a bus.

Վարժություն 7. Ընտրիր ճիշտ տարբերակը

  1. Mom can’t talk right now. She is cooking dinner.
  2. The boys are having fun outside.
  3. Listen! The birds are singing in the trees.
  4. My little sister is crying because she is sleepy.
  5. We are studying English this evening.

Վարժություն 8. Փոխի՛ Present Continuous → Present Simple

(Նշում՝ սա հակառակ ուղղությամբ վարժություն է՝ մտածելու համար)

Օրինակ՝
She is reading now. → She reads every day.

  1. They are playing basketball now. → They usually play basketball.
  2. He is cleaning his room at the moment. → He sometimes cleans his room.
  3. We are watching TV right now. → We watch TV on Sundays.
  4. I am drawing a picture now. → I usually draw a picture.
  5. She is cooking dinner tonight. → She cooks dinner every Friday.
0

Հատակագիծ և քարտեզ: Մասշտաբ: Պայմանական նշաններ

|

Երկրագնդի և նրա առանձին մասերի ուսումնասիրման բազմաթիվ եղանակներ կան:
Երկրի մակերևույթն ուսումնասիրում են նաև նկարով, օդալուսանկարով     (ինքնաթիռից     նկարված): Տիեզերքից արված լուսանկարներով, հատակագծերով ու քարտեզներով: Այս եղանակներն իրարից խիստ տարբերվում են: Ի տարբերություն մյուսների հատակագծերն ու քարտեզները ցույց են տալիս, թե տեղանքում ինչ օբյեկտներ կան, ինչպիսին է դրանց փոխադարձ դիրքը, որքան է հեռավորությունները միմյանցից և այլն:

Հատակագիծը տեղանքի փոքր հատվածի մանրամասն գծապատկերն է որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով:
Օրինակ,  ձեր բնակավայրի հատակագծում կարող եք գտնել ձեր դպրոցը, մշակութային կառույցները, մարզադպրոցները, փողոցը և տունը: Երևանում և ՀՀ շատ քաղաքների ավտոկանգառներում կան փոքրիկ շինություններ, որտեղ տեղադրված է տվյալ քաղաքի հատակագիծը:
Սակայն մեծ տարածքները,  ամբողջ երկրագունդը, մայրցամաքները, հարթավայրերը կամ լեռնաշղթաները, մանրամասն պատկերել հնարավոր չէ: Այդ դեպքում պատկերում են միայն խոշոր և կարևոր օբյեկտները: Այդպիսի պատկերը քարտեզն է:
Քարտեզն ամբողջ երկրագնդի կամ նրա առանձին խոշոր մասերի փոքրացված և ընդհանրացված պատկերն է, որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով:
Պարզ է, որ հատակագծի կամ քարտեզի վրա տարածքներն իրենց իրական չափերով հնարավոր չէ պատկերել: Դրանք պատկերվում են փոքրացված չափերով, իսկ թե քանի անգամ է փոքրացված (տասը, հազար, միլիոն), ցույց է տալիս տվալ քարտեզի կամ հատակագծի մասշտաբը:
Այսպիսով, մասշտաբը ցույց է տալիս, թե հատակագծի կամ քարտեզի վրա պատկերված տարածքը քանի անգամ է փոքրացված իրական չափերից:
Եթե քարտեզի վրա գրված է 1:1 000 000, դա նշանակում է, որ այդ քարտեզի վրա պատկերված 1 սմ հեռավորությամբ երկու կետերի իրական հեռավորությունը 1000000 սմ (10 կմ) է:
Իսկ ինչպե՞ս կարող ենք օգտվելով քարտեզի մասշտաբից, հաշվել որևէ երկու կետերի հեռավորությունը: Չափում ենք քարտեզի կամ հատակագծի վրա այդ կետերի հեռավորությունը և այն բազմապատկում մասշտաբով:
Բոլոր հատակագծերն ու քարտեզներն ունեն ոչ միայն մասշտաբ, այլև հատուկ պայմանական նշաններ, որոնք օգտագործվում են ճահիճ, անտառ, ավազային անապատ, օգտակար հանածոյի հանքավայր, երկաթուղի, քաղաք և այլ օբյեկտներ պատկերելու համար: Պայմանական նշանները հանդիսանում են հատակագծերը և քարտեզները ընթերցելու, դրանց բովանդակությունը հասկանալու բանալին:
Հատակագծերի պայմանական նշանների տեսքը և ձևը հիշեցնում են պատկերվող առարկաները և դրանց բնորոշ գծերը:
Կան գծային պայմանական նշաններ, որոնցով պատկերում են գետերը, երկաթուղիները, սահմանները:

Հարցեր

  1. Ի՞նչ է քարտեզը: Քարտեզն ամբողջ երկրագնդի կամ նրա առանձին խոշոր մասերի փոքրացված պատկերն է:
  2. Ի՞նչ է հատակագիծը: Հատակագիծը տեղանքի փոքր հատվածի մանրամասն գծապատկերն է որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով:
  3. Ի՞նչ է ցույց տալիս մասշտաբը: Մասշտաբը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ են փոքրացրած կամ մեծացրած իրական տարածությունները:
0

Քարոլորտ. Երկրի ներքին կառուցվածքը

|
Image_690
загруженное (1)

Երկրագունդն, ըստ ներքին կառուցվածքի, բաժանվում է երեք հիմնական մասերի։ Կենտրոնում միջուկն է, նրանից վերև՝  միջնապատյանը, ապա՝  երկրակեղևը:

Միջուկը կազմված է երկու շերտից՝  ներքին և արտաքին: Ներքին շերտի ջերմաստիճանը  հասնում է 6300°C-ի, արտաքինը՝ 6100 °C-ի:  Միջուկի կենտրոնում ջերմաստիճանը հասնում է 6000 աստիճանի: Միջուկից դեպի երկրակեղև ջերմաստիճանը նվազում է: Ներքին միջուկը պինդ վիճակում է, արտաքինը՝  կիսահեղուկ: Միջուկը կազմված է հիմնականում երկաթից և նիկելից:
Քարոլորտ են անվանում Երկրի պինդ միասնական թաղանթը, որը կազմված է երկրակեղևից և միջնապատյանի վերին մասից:
Միջնապատյանը զբաղեցնում է Երկրի ծավալի մոտավորապես 4/5 մասը: Չնայած միջնապատյանի ջերմաստիճանը բավականին բարձր է՝ մինչև 2900 °C, սակայն բարձր ճնշման պատճառով այն հիմնականում պինդ վիճակում է: Նրա վերին մասում փափկավուն շերտն է, որտեղ նյութերը կիսահալված, հրահեղուկ վիճակում են:
Երկրակեղևի հաստությունը ցամաքում կազմում է 30-80 կմ, իսկ օվկիանոսների հատակին՝ 5-10 կմ: Այն կազմում է Երկրի ծավալի 1/100 մասը:
Երկրակեղևը կազմված է կարծր և փխրուն ապարներից: Կարծր ապարներ են, օրինակ՝   քարերը, քարածուխը, քարաղը, փխրուն ապարներից են կավը, ավազը, տորֆը:
Ժողովրդական տնտեսության մեջ օգտագործվող ապարները կամ հանքանյութերն անվանում են նաև օգտակար հանածոներ :
Օգտակար հանածոներից են, օրինակ՝  նավթը, քարածուխը, տորֆը, բնական գազը: Դրանք վառելանյութեր են:
Կարևոր օգտակար հանածոներ են նաև մետաղները։
Ապարներում կան նաև այնպիսի հանքանյութեր, որոնք իրենց բացառիկ գեղեցկության և եզակիության շնորհիվ համարվում են թանկարժեք քարեր: Այդպիսիք են, օրինակ՝  ալմաստը, սուտակը, զմրուխտը:
Բնության ամենակարևոր պաշարներից է նաև հողը: Հողի կազմության մեջ գերակշռում են քայքայված լեռնային ապարների մասնիկները և հումուսը (բնահող): Վերջինս առաջանում է հարյուրամյակների ընթացքում կենդանական ու բուսական մնացորդների քայքայումից: Հողային շերտով ծածկված է Երկրի ցամաքային մակերևույթի գրեթե 9/10 մասը:
Երկրակեղևը և միջնապատյանի վերին մասը միասին կազմում են քարոլորտը: Այն Երկրի բաղադրիչներից է:
Օվկիանոսներն ու ծովերը, լճերը, գետերը, աղբյուրները, արհեստական ջրամբարներն ու ստորերկրյա ջրերը կազմում են Երկրի ջրային բաղադրիչը՝  ջրոլորտը:
Երկրի օդային բաղադրիչն անվանում են մթնոլորտ:
Կենդանի օրգանիզմներն իրենց միջավայրով հանդերձ կազմում են կենսոլորտը: Ինչպես տեսաք, Երկրի կառուցվածքի բաղադրիչներ են քարոլորտը, ջրոլորտը, մթնոլորտը, կենսոլորտը:
Հնուց ի վեր մարդիկ ձգտել են իմանալու, թե ինչ կա մեր մոլորակի ընդերքում: Այդ նպատակով դիմել են ուսումնասիրման տարբեր եղանակների: Օրինակ՝  Երկրի ընդերքը հետազոտել են խոր հորատանցքեր փորելու միջոցով: Երկրի ընդերքի մասին տեղեկություններ ստացել են նաև բնական երևույթների ուսումնասիրության ընթացքում: Օրինակ՝  հրաբուխների ժայթքումները և տաք աղբյուրների գոյությունը հիմք են տվել եզրակացնելու, որ Երկրի խորքում նյութերը տաք և հալված վիճակում են:

Հարցեր

1.Ի՞նչ շերտերից են կազմված Երկիրը: Երկրակեղևից, Միջնապատյանից, Արտաքին միջուկից և Ներքին միջուկից:
2. Ի՞նչ է քարոլորտը: Քարոլորտը Երկրի պինդ միասնական թաղանթն է, որը կազմված է երկրակեղևից և միջնապատյանի վերին մասից:
3. Ինչպիսի՞ կարծր ապարներ կան: Գրանիտ, Բազալտ, Մարմար, Քվարցիտ, Գաբրո:

0

Ամփոփիչ աշխատանք. Տիեզերք

|

. Ո՞ր պնդումներն են ճիշտ:
1. Գիշերվա և ցերեկվա հերթափոխումը պայմանավորված է Երկրի՝  իր առանցքի շուրջ պտույտով:
2. Լուսինն իր պտույտի ընթացքում Երկրից երևում է տարբեր կողմերով:
3. Աստղը շիկացած հսկա գազային գունդ է, որը ճառագայթում է լուսային էներգիա

2.Ո՞ր պատասխանն է ճիշտ:
1. Քանի՞ համաստեղություն կա աստղային երկնքում.
ա) 40, բ) 88, գ) 56 դ) 72
3. Ո՞րն է Արեգակին ամենամոտ մոլորակը.
ա) Մերկուրին
բ) Վեներան
գ) Երկիրը
դ) Նեպտունը
4. Որքան է Երկրի հեռավորությունն Արեգակից.
ա) 80 մլն կմ
բ) 150 մլն կմ
գ) 200 մլն կմ
դ) 65 մլն կմ

5. Լրացրե՛ք  նախադասությունները:
1. Երկրին ամենամոտ աստղը   արևն է:
2. Երկիրն Արեգակի շուրջ մեկ պտույտ կատարում է մեկ տարվա ընթացքում:
3. Լուսինը Երկիր մոլորակի միակ արբանյակն է:

6. Տիեզերքի մասին ուսումնական նյութ պատրաստիր, տեղադրի՛ր բլոգումդ:

Յուպիտերի մասին
0

Полезное изобретение

|

Стремление человечества к полётам существует ровно столько, сколько существует само человечество. Очень многие изобретатели мечтали создать летательный аппарат. Первыми воздушный шар изготовили французы, братья Монгольфье. Созданный ими шар наполнялся горячим воздухом, благодаря которому поднимался вверх.

Сначала братья Монгольфье проводили многочисленные испытания с рубашками, мешками и пробными шарами из ткани, которые хоть и взлетали, но невысоко. Первые небольшие запуски прошли в 1782 году, когда в воздух поднялся шар объёмом три кубических метра. Следующий воздушный шар был уже намного больше: конструкция весила 225 килограммов. Этому воздушному шару удалось преодолеть лишь около 1500 метров, и закончился полёт падением. Новый шар братьев , на котором прокатилась странная компания — овца, гусь и петух, был значительно больше своего предшественника. После относительно успешного его приземления было принято решение провести испытания воздушной конструкции с людьми на борту.

Братья Монгольфье мечтали стать первыми пассажирами своего изобретения, однако их отец запретил подобный риск. Поиски добровольцев не заняли много времени, и вскоре такие люди нашлись. 21 ноября 1873 года состоялось путешествие двух первооткрывателей: воздушный шар, поднявшись на высоту одного километра, за двадцать пять минут пролетел расстояние более девяти километров. Первые пассажиры оказались более чем умелыми воздухоплавателями и отлично управляли воздушным шаром. Братья Монгольфье в своих исследованиях не только значительно обезопасили полёты, но и изобрели способ измерять высоту полёта и регулировать ее. Путешествия на воздушных шарах стимулировали изобретение парашюта.

Задания

  1. Выбери из предложенных вариантов и запиши заголовок.

а) Великие воздухоплаватели (օդապարիկով սավառնող մարդ).

б) История первого аэростата (օդապարիկ)

в) Первые полёты на воздушном шаре.

г) Жизнь братьев Монгольфье.

2. Составь и запиши план для пересказа прочитанного текста.

Первыми воздушный шар изготовили французы, братья Монгольфье. Созданный ими шар наполнялся горячим воздухом, благодаря которому поднимался вверх. Первые небольшие запуски прошли в 1782 году. Следующий воздушный шар был уже намного больше: конструкция весила 225 килограммов. Этому воздушному шару удалось преодолеть лишь около 1500 метров, и закончился полёт падением. После относительно успешного его приземления было принято решение провести испытания воздушной конструкции с людьми на борту. 21 ноября 1873 года состоялось путешествие двух первооткрывателей: воздушный шар, поднявшись на высоту одного километра, за двадцать пять минут пролетел расстояние более девяти километров.

3. Выпиши из текста синонимы к словосочетанию «воздушный шар»

летательный аппарат, монгольфьер

4. Установи соответствие между словами и объяснением их значений, в которых они употреблены в этом тексте.

Доброволец Человек, который осуществляет какую-либо деятельность по собственной инициативе.

Предшественник предмет, который появился или существовал раньше чего-либо.

Исследователь, который проводит исследование.

Первооткрыватель Человек, который совершил то, что до него никто не делал.